< <

Στην κορυφή των Αντιχασίων Μαμαλή 1407μ.

Το κυριακάτικο πρωινό προμήνυε μια δύσκολη μέρα. Πολλοί ξεμύτισαν από το κρεβάτι, κοίταξαν τον ουρανό και  με μεταβολή 180 μοιρών ξαναχώθηκαν στην γλυκιά ζέστα των σκεπασμάτων. Βροχή, ομίχλη και κρύο. Ούτε παπάς στην εκκλησιά δεν ζυγώνει με αυτόν το παλιόκαιρο.

Λάθος επιλογή φίλοι και σύντροφοι του βουνού. Στην Αγρελιά αραιό χιονάκι έπεφτε και μετά σταμάτησε κι’ αυτό. Ήταν το τελευταίο της νυχτερινής χιονόπτωσης που κάλυψε το έδαφος με μαλακό χαλί και έντυσε τα δένδρα με απόκοσμο λευκό. Το θαύμα αυτό κρατά λίγο, λίγο να ζεστάνει η μέρα και τα κρούσταλα λιώνουν, λίγο να φυσήξει και ρίχνονται καταγής.

Δεν ζέστανε, δεν φύσηξε και για πέντε ώρες περιπλανηθήκαμε πάνω από την Αγρελιά, τυλιγμένοι μέσα σε ομίχλη, μέσα σε μαγεμένο δάσος οξιάς που ζώνει την κορυφή Μαμαλή μέχρι τα 1407 μέτρα της. Τυλιγμένα τα μάτια με λευκή γάζα ομίχλης. Αποπροσανατολισμένοι από την αλλόκοτη ομορφιά. Μη γνωρίζοντας που είναι ο βοράς και ο νότος, το πάνω και το κάτω. Πρωτοφερμένοι στο μέρος τούτο, terra incognita. Τα συνήθη ανομολόγητα ερωτήματα μας ταλανίζουν. Θα γυρίσουμε στην Αγρελιά ή θα βρεθούμε κατά την Βερδικούσα ή μήπως δούμε ξαφνικά μπροστά μας την λίμνη του Λογγά. Όλα ισαπέχουν από την Μαμαλή, εξαρτάται από πια πλευρά θα ροβολήσεις τον κατήφορο.

Το νιαούρισμα γάτας τονίζει τα ερωτήματα. Μαύρη γάτα σε λευκό δάσος. Μαύρα μαντάτα. Τουλάχιστον δεν είμαστε οι μοναδικοί χαμένοι εδώ πάνω. Τα δάκτυλα χώνονται στην ζεστή γούνα και μετρούν τα κόκκαλα. Γρήγορα φαγητό για τον γατούλη! Αχ, εμάς ποιός θα μας βρει; Η απάντηση λίγο πιο κάτω, τα χνάρια ενός ζευγαριού λύκων.

Όταν επιστρέφουμε στην Αγριλιά έχει αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην αμερικάνικη τεχνολογία και του πλέον δύσπιστου. Η υπακοή στις εντολές του G.P.S. μας οδήγησε στην ώρα μας στο φιλόξενο καφενείο της Αγρελιάς και όχι σ’ αυτό της Βερδικούσας.

Αναζητώντας πληροφορίες για την Αγρελιά βρήκαμε στο δίκτυο τα παρακάτω ιστορικά στοιχεία ανώνυμου αγρελιώτη μετανάστη  στην Γερμανία (http://www.agrelia.de/agrelia.html), τα οποία τα έχει αντλήσει από το βιβλίο του N. Nτέλκου «Αγρελιά, παρελθόν, παρόν και μέλλον».

Από την μακεδονική εποχή μέχρι το 1393 δεν υπάρχουνε μαρτυρίες ή άλλες πηγές για την ιστορία του χωριού. Το 1393 έχουμε μια αναφορά για έναν οικισμό στην περιοχή της σημερινής Αγρελιάς. Πρόκειται για την χώρα Σμόλιας των βυζαντινών χρόνων και βρισκόταν στο Παλιοχώρι (εκεί που βρίσκεται η εκκλησία Αγία Παρασκευή). Εκεί υπάρχουνε ερείπια βυζαντινού οικισμού και ναού. Μέχρι το 1700 δεν έχουμε κανένα στοιχείο για την ιστορία του χωριού. Στην εποχή της τουρκοκρατίας ονομάζεται Επάνω Σμόλια. Ο οικισμός αυτός εγκαταλείφτηκε μετά το 1804 και πριν το 1824 και πήρε την ονομασία Παλιοχώρι. 5 αιώνες αργότερα εμφανίζεται το όνομα Σμολιανή και το χωριό είναι χτισμένο στη σημερινή τοποθεσία από το 1714.

Το χωριό είναι η έδρα των Μπλαχαβαίων και πιο πολύ του Παπαθύμιου Βλαχάβα και οι μαρτυρίες λένε ότι το σπίτι και στρατηγείο του Βλαχάβα βρισκότανε στην πλατεία του χωριού, εκεί που είναι σήμερα το κοινοτικό γραφείο. Μετά την κατάκτηση των ελληνικών περιοχών από τους τούρκους, επικράτησε μια μεγάλη περίοδος με κοινωνικές αναστατώσεις. Οι τούρκοι ανάθεσαν το δύσκολο έργο στους έλληνες να επιτηρούν τις ορεινές διαβάσεις και να προστατεύουν τους κατοίκους από τους ληστές. Έτσι ιδρύθηκανε τα αρματολίκια, τα οποία χωριζότανε σε μικρές περιφέριες. Το αρματολίκι των Χασίων το ανέλαβαν οι Μπλαχαβαίοι με 80 περίπου χωριά. Ο Παπαθύμιος Βλαχάβας ήθελε να καθαρίσει την περιοχή απο τους αλβανούς. Έστειλε τον αδερφό του με άλλους να αρχίσουν να διώχνουνε τους δερβέναγες και σουμπασάδες.Όμως προδόθηκε από τους άλλους καπεταναίους και απελπισμένος απεσύρθη στα νησιά ωων βόρείων Σποράδων.

Έχοντας στο μυαλό του την εκδίκηση ζήτησε την βοήθεια ενός τούρκου πασά, Καπιτάν-Πασάς, ο οποίος τον πρόδωσε και τον παρέδωσε στον Αλή-Πασά, ο οποίος μετά από βασανιστήρια διαμέλισε το κορμί του σε 4 κομμάτια και τα κρέμασε σε τέσσερα σημεία στα Γιάννενα. Πότε πέθανε ο Παπαθύμιος Βλαχάβας είναι άγνωστο, πάντως μετά το 1821. Μετά από αυτό το γεγονός ξετόπισανε οι Βλαχαβαίοι για να αποφύγουνε την εκδίκηση των τούρκων. Μετά το 1912 που έγινε η περιοχή ελληνική ήρθανε στην Αγρελιά όσοι Βλαχαβαίοι είχανε μείνει και ζήτησαν τα Βλαχαβέικα χωράφια. Οι Σμολιότες δεν τα δώσανε γιατί τα δικαιώματα είχανε πλέον χαθεί.

Μεγάλο ρόλο έπαιξε εκείνη την εποχή ο Κων/νος Έξαρχος ή αλλοιώς Κωσταρέλας. Γεννήθηκε στην Αγρελιά το 1850 και πέθανε το 1924. Από αφηγήσεις χωριανών έγινε γνωστό ότι ο Κωσταρέλας έκανε πολλά καλά στο χωριό, είχε πάρει και ένα παράσημο τούρκικο. Ότι και να έκαναν οι χωριανοί τους απάλλαξε από την τιμωρία των τούρκων και όλοι τον θεωρούσανε μεγάλο ευεργέτη στο χωριό, χωρίς ανταλλάγματα. Ήτανε όχι μόνο εξολοθρευτής των ληστών και κλεφτών, ήτανε έμπορος και εκκλησιαστικός επίτροπος. Είχε πάει και στην Κωνσταντινουπολη και τον δέχτηκαν με τιμές, για το λόγο που σκότωνε τους κλέφτες γύρω από το χωριό. Η φήμη του είχε φτάσει μέχρι την Θήβα. Το 1960 ένας πολύ ηλικιωμένος παππούς, μαθαίνοντας ότι οι επισκέπτες είναι από την Σμόλια, είπε ότι γνώριζε τον Κωσταρέλα και ότι η Σμόλια δεν έπαθε πολλές ζημιές από τους τούρκους. Σήμερα υπάρχει ακόμη το παράσημο καθώς οχτώ έγγραφα, τίτλοι ιδιοκτησίας χωραφιών με το όνομα του Κωσταρέλα.

Μεγάλο ρόλο έπαιξε εκείνη την εποχή ο Κων/νος Έξαρχος ή αλλοιώς Κωσταρέλας. Γεννήθηκε στην Αγρελιά το 1850 και πέθανε το 1924. Από αφηγήσεις χωριανών έγινε γνωστό ότι ο Κωσταρέλας έκανε πολλά καλά στο χωριό, είχε πάρει και ένα παράσημο τούρκικο. Ότι και να έκαναν οι χωριανοί τους απάλλαξε από την τιμωρία των τούρκων και όλοι τον θεωρούσανε μεγάλο ευεργέτη στο χωριό, χωρίς ανταλλάγματα. Ήτανε όχι μόνο εξολοθρευτής των ληστών και κλεφτών, ήτανε έμπορος και εκκλησιαστικός επίτροπος. Είχε πάει και στην Κωνσταντινουπολη και τον δέχτηκαν με τιμές, για το λόγο που σκότωνε τους κλέφτες γύρω από το χωριό. Η φήμη του είχε φτάσει μέχρι την Θήβα. Το 1960 ένας πολύ ηλικιωμένος παππούς, μαθαίνοντας ότι οι επισκέπτες είναι από την Σμόλια, είπε ότι γνώριζε τον Κωσταρέλα και ότι η Σμόλια δεν έπαθε πολλές ζημιές από τους τούρκους. Σήμερα υπάρχει ακόμη το παράσημο καθώς οχτώ έγγραφα, τίτλοι ιδιοκτησίας χωραφιών με το όνομα του Κωσταρέλα.

Mamali18 Mamali16 Mamali12 Mamali11 Mamali7 MamaliSatSateliteN

Have your say