< <

Ταξίδι περιπέτειας στην Κούβα

Ένα υπέροχο τουριστικό και ορειβατικό ταξίδι στην Κούβα πραγματοποίησε από 5 έως 17 Ιανουαρίου ο ορειβατικός Σύλλογος Αχαρνών με την συμμετοχή 38 ατόμων, μεταξύ των οποίων και ο γράφων, μέλος του Σ.Π.ΟΡ.Τ. και ταξιδευτής του κόσμου.
Υπάρχουν ακόμη στον κόσμο μέρη καταπληκτικά. Όσο και αυθεντικά, ποτισμένα με ιστορία και παράδοση, άξια εξερεύνησης από γνήσιους ταξιδευτές. Ένα από αυτά είναι η καρδιά της Καραϊβικής, η Κούβα.
Cubanaca στην αρχαία τοπική διάλεκτο σημαίνει το μέσον της θάλασσας και εννοεί την μέση στεριά. Εκεί οφείλει το όνομά της η Κούβα. Με 1250 χλμ μήκος και 9 εκατομμύρια κατοίκους, είναι το μεγαλύτερο νησί της Καραϊβικής στον κεντρικό Ατλαντικό ωκεανό και συμπυκνώνει την ιστορία και την παράδοση του μέρους αυτού του κόσμου.
Η νήσος ανακαλύφθηκε το 1492 από τον μεγάλο εξερευνητή και σπουδαίο άντρα της ιστορίας Χριστόφορο Κολόμβο και μέχρι το 1898 ήταν αποικία του Ισπανικού στέμματος. Ο πληθυσμός αποτελείται κυρίως από mestizos, απόγονους της μίξης των λευκών αποίκων με τους αρχαίος αυτόχθονες και νέγρους, απόγονους των σκλάβων από την Δυτική Αφρική που μεταφέρθηκαν τον 17ο αιώνα. Οι απόγονοι των Ισπανών είναι σχετικά λίγοι, πλην όμως διατηρούν ακόμη την εξουσία την οποία δεν έχασαν στην πραγματικότητα ποτέ, ασχέτως της φύσης του καθεστώτος.
Όπως πάντα συμβαίνει με τις αποικίες, από ένα σημείο και μετά θέλησαν οι Κουβανοί, ασχέτως φυλετικής προελεύσεως, να ανεξαρτητοποιηθούν από την μητέρα Ισπανία. Ενθουσιασμένοι και ενθουσιωδώς εγκαρδιωμένοι από τον ρομαντικό επαναστάτη και διανοούμενο Χοσέ Μαρτί επαναστάτησαν το 1868 και το 1898. Οι κουβανοί καλύφθηκαν από το δόγμα Μονρόε (Πρόεδρος των ΗΠΑ, οποίος ανεγνώρισε πρώτος την Ελληνική Επανάσταση ως κράτος το 1821) βάσει του οποίου οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις ουδέν νόμιμο δικαίωμα είχαν επί αμερικανικών εδαφών και έπρεπε να εγκαταλείψουν αυτά, σε διαφορετική περίπτωση θα είχαν να αντιμετωπίσουν τα αμερικανικά όπλα. Ο στόλος των ΗΠΑ βύθισε το 1898 τον ισπανικό στόλο στα ανοιχτά του Σαντιάγκο ντε Κούβα και ο τελευταίος εγκατέλειψε την χώρα, η οποία κηρύχτηκε ανεξάρτητη Δημοκρατία με πρώτο πρόεδρο τον Ταμάγιο. Πλην όμως όχι χωρίς τίμημα. Ως αντάλλαγμα για την ανεκτίμητη όντως βοήθειά τους, οι ΗΠΑ έλαβαν μια περιοχή του Γουαντανάμο ως αμερικανικό έδαφος ήδη από το 1898.
Η μεγάλη πρωτεύουσα Αβάνα συγκεντρώνει και αποπνέει όλο το άρωμα της Καραϊβικής. Ο Καθεδρικός Ναός, το Πανεπιστήμιο, η Πλατεία της Επανάστασης, τα μουσεία, τα παράκτια κάστρα τα οποία τόσες φορές αντιμετώπισαν Άγγλους, Γάλλους και Ολλανδούς πειρατές μας εντυπωσίασαν. Υπόψη εδώ ότι αυτοί οι Ευρωπαίο πειρατές της Καραϊβικής υποστηρίζονταν στην πραγματικότητα από τις κυβερνήσεις τους, οι οποίες, εφόσον δεν είχαν νόμιμο δικαίωμα στα νησιά της Καραϊβικής, προσπαθούσαν μέσω της πειρατείας να αποσπάσουν κομμάτια από το ισπανικό εμπόριο.
Η Αβάνα, όπως όλες οι πόλεις της Καραϊβικής, ζει και χορεύει στους ντόπιους μουσικούς ρυθμούς, πίνει ρούμι και καπνίζει πούρα (αρκετά ακριβά). Διατηρεί την αρχιτεκτονική της αποικιοκρατίας στο ιστορικό κέντρο και στην παλιά πόλη. Τα μνημειακά κτίρια του κέντρου δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από τα αντίστοιχα των μητροπόλεων της Ευρώπης. Το Καπιτώλιο (έδρα της κυβέρνησης) είναι ακριβές αντίγραφο του Λευκού Οίκου της Ουάσιγκτον.
Το Σαντιάγκο ντε Κούβα στο οποίο μεταβήκαμε με εσωτερική πτήση την 7η Ιανουαρίου είναι επίσης μια πολύβουη ζωντανή πόλη, όπου αυτοσχέδια ολιγομελή συγκροτήματα στήνουν ένα μικρό ή μεγαλύτερο πανηγύρι στο οποίο είναι όλοι ευπρόσδεκτοι. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Κούβας και η πρώτη πρωτεύουσά της, πατρίδα του Bacardi και έδρα του πρώτου Ισπανού κυβερνήτη Diego Velasquez (1514). Επισκεφτήκαμε το επιβλητικό σπίτι του, τον περίφημο Καθεδρικό ναό της Παναγίας και το ιστορικό νεκροταφείο όπου είναι ενταφιασμένοι ο Jose Marti, ο Bacardi κ.α.
Την επόμενη μέρα 8 Ιανουαρίου άρχισε για την ορειβατική ομάδα η τριήμερη περιπέτεια της ανάβασης στο Pico Tourquino (το βουνό με χρώμα τυρκουάζ)  το οποίο με τα 2005 μέτρα υψόμετρο είναι το ψηλότερο της Κούβας και όλης της Καραϊβικής. Αρχίσαμε την ανάβαση από τα 350 μέτρα και μετά από ανηφορική πορεία δυο ωρών επί τσιμεντένιου δρόμου μπήκαμε σε ζούγκλα. Μας συνόδευαν ένας οδηγός βουνού και τέσσερις αχθοφόροι φορτωμένοι με νερά και τρόφιμα. Το βουνό δεσπόζει επί του Εθνικού Πάρκου Σιέρρα Μαέστρα, πυκνής ζούγκλας με πλουσιότατη χλωρίδα και αμέτρητα είδη ανθέων, ο παράδεισος των βοτανολόγων. Από τα γνωστότερα είδη, υπάρχουν εκεί καφεόδεντρα (στην σκιά μεγαλύτερων δέντρων), μπανανιές, κάποια είδη πεύκης και οι τεράστιοι βασιλικοί φοίνικες, το εθνικό δέντρο της Κούβας. Άγρια ζώα και δηλητηριώδη φίδια δεν υπάρχουν στην Κούβα, η πανίδα περιορίζεται σε μικρά ζώα και πτηνά.
Η πορεία, εκτός από την υπέροχη θέα των πλαγιών της Σιέρρα Μαέστρα περιλαμβάνει συνεχείς αναβάσεις και καταβάσεις, οι τελευταίες μπορεί να φτάνουν και 200 μ. υψομετρικής διαφοράς μέχρι την επόμενη ανάβαση. Οι κλίσεις του εδάφους επίσης φτάνουν ακόμη και τις 45 μοίρες. Σε κάποιες τέτοιες απότομες κλίσεις οι Κουβανοί έχουν κατασκευάσει και ξύλινες σκάλες προς βοήθεια των ορειβατών. Μας εντυπωσίασε όλους το μονοπάτι, απολύτως καλογραμμένο, κατασκευασμένη σε σχήμα σκαλιών και υποβοηθούμενο με κορμούς δέντρων για τον φόβο της διάβρωσης. Πλην όμως, μια τέτοια ανάβαση  εξαντλεί και τον πλέον σκληρό ορειβάτη. Κατά την ανάβαση οι οδηγοί μας οδήγησαν στο μέρος όπου υπάρχουν ακόμη τα καταλύματα – κρησφύγετα των Fidel Castro και  Che Guevara και των συντρόφων τους όταν ήταν αντάρτες. Σήμερα διατηρούνται ως μουσείο και περιλαμβάνουν κάποιους ασυρμάτους, ραδιοφωνικό σταθμό, ιατρικά εργαλεία, χάρτες κ.λ.π.
Τα δυο καταφύγια του Pico Tourquino δεν θυμίζουν ευρωπαϊκά παρόμοια, είναι απλές ξύλινες κατασκευές με υπνοδωμάτια, μαγειρεία και τραπεζαρία, είναι όμως συμπαθέστατα, το ένα από αυτά διαθέτει και ντουζιέρα.
Η επόμενη μέρα 9 Ιανουαρίου επίσης προσέφερε παρόμοια πορεία πέντε ωρών μέχρι τα 1350 μ όπου ήταν το δεύτερο καταφύγιο.
Η 10η Ιανουαρίου ήταν μέρα κορυφής. Η ανάβαση άρχισε στις 5 π.μ. με φακούς κεφαλής και στις 83.0’ φτάσαμε στην κορυφή, καθιστάμενοι οι πρώτοι Ελληνική ορειβατική αποστολή (20 ατόμων) που κατέκτησε την κορυφή της Κούβας. Το δυσκολότερο τμήμα όμως ήταν η κατάβαση διάρκειας 6.30’ μέχρι το παραθαλάσσιο χωριό Λας Κουέσας. Κατάβαση 2 χλμ φέρνει τον ορειβάτη στα έσχατα όριά του. Η επιστροφή στο Σαντιάγκο πήρε τον χαρακτήρα σαφάρι με τζιπ επί της νότιας υπέροχης ακτής της Κούβας όπου αντικρίσαμε δάση μαγκρόβια (μεγάλα δέντρα με ρίζες στον βυθό της θάλασσας) σε μικρά όμορφα φιόρδ, αλλά και τις πληγές που άφησε πίσω του ο τυφώνας του περασμένου Οκτωβρίου.
Μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες εμπειρίες μας ήταν το ταξίδι της 11ης Ιανουαρίου των 550 χλμ (διάρκειας οκτώ ωρών από Σαντιάγκο μέχρι Τρινιδάδ), όπου είχαμε την ευκαιρία να δούμε και να εννοήσουμε πολλά από τον τρόπο ζωής της κουβανικής υπαίθρου.
Αμερικανικά αυτοκίνητα και φορτηγά των δεκαετιών 1940 και 1950 μαζί με κάποια ρώσικα του 1970 είναι η κύρια κατηγορία των οχημάτων τους. Λίγα σύγχρονα ΙΧ προέρχονται από κουβανούς των ΗΠΑ οι οποίοι μπορούν πλέον να χρηματοδοτούν μικρές επιχειρήσεις και ξενοδοχειακές μονάδες συγγενών τους στην Κούβα.
Η έλλειψη συγκοινωνιών είναι καταφανής. Είδαμε εκατοντάδες κουβανούς να προσπαθούν να κάνουν ωτο στοπ στο λεωφορείο μας κουνώντας με τα χέρια τους χαρτονομίσματα, προφανώς είναι το εισιτήριο για τους οδηγούς που τους παίρνουν. Η αστική συγκοινωνία στις πόλεις γίνεται με φορτηγά, στο πίσω μέρος των οποίων κάθονται αντικριστά δυο σειρές ανθρώπων.
Παρόλα αυτά η κατάσταση σιγά – σιγά αλλάζει. Μικρές ιδιωτικές επιχειρήσεις κυρίως σχετικές με τουριστικά επαγγέλματα ανοίγουν. Η Κούβα μπορεί να εξάγει τα προϊόντα της παντού στον κόσμο πλέον. Το περίφημο εμπάργκο αφορά μόνο τις ΗΠΑ οι οποίες αρνούνται ακόμα εμπορικές σχέσεις με την Κούβα, οπουδήποτε αλλού δεν υπάρχει εμπάργκο εμπορίου.
Τα χωριά και τα σπίτια τους είναι φτωχά με εμφανή τα σημάδια της παραμέλησης. Ο οδηγός μας εξήγησε ότι δεν υπάρχουν ούτε τα χρηματικά, ούτε τα τεχνικά μέσα συντήρησης, το ίδιο ισχύει και για τους δρόμους και γενικά για όλες τις υποδομές. Κρούσματα χολέρας αναφέρθηκαν στο Σαντιάγκο.
Καλλιεργούν εντατικά το ζαχαροκάλαμο και δευτερευόντως αραβόσιτο, ρύζι και σε μεγαλύτερα υψόμετρα καφεόδενδρα, καθώς επίσης και καπνό. Δημητριακά δεν παράγονται σε τροπικά μέρη. Είδαμε μεγάλα κοπάδια βοοειδών. Η γη ανήκει στο κράτος, πλην όμως οι αγρότες και οι συνεταιρισμοί τους στους οποίους έχει δοθεί πλέον κλήρος, πληρώνουν στο κράτος ένα μικρό ενοίκιο υπό μορφή μέρους της παραγωγής και το υπόλοιπο το διαθέτουν ελεύθερα. Το ίδιο το κράτος που μεταπωλεί τα προϊόντα αιχμής της Κούβας στο εξωτερικό (ζάχαρη, πούρα, καφέ και ρούμι) εισάγει δημητριακά και άλλα βασικά είδη, μοιράζει στους Κουβανούς των πόλεων κουπόνια διατροφής (για ελάχιστο κρέας και περισσότερο ψωμί και άλλα βασικά είδη) και έτσι εξασφαλίζει τουλάχιστον την διατροφή τους. Τα σπίτια δόθηκαν πλέον από τη δεκαετία του 1980 στους κατόχους αυτών και τα περιορισμένα κεφάλαια των Κουβανών της διασποράς που το καθεστώς επιτρέπει να εισέλθουν επιτρέπουν τώρα την ανάπτυξη κάποιου εμπορίου και στοιχειωδών τουριστικών επιχειρήσεων.
Μη επιτρέποντας όμως το καθεστώς την μεγάλη συγκέντρωση και επέκταση του κεφαλαίου η κατάσταση παραμένει ως έχει. Είδαμε έναν φτωχό, αλλά ταυτόχρονα απαθή λαό, ο οποίος δείχνει να είναι ικανοποιημένος με αυτά που έχει. Προσωπικά πιστεύω ότι ο κακός δαίμονας της Κούβας ήταν ο Φουλχένιο Μπατίστα. Αυτός δημιούργησε τον Κάστρο. Ο δικτάτωρ μέχρι το 1958 είχε πουλήσει στους Αμερικανούς τις περισσότερες πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας και είχε εξαθλιώσει πλήρως τον λαό της. Το κίνημα του Κάστρο βοηθήθηκε από πλούσιους Κουβανούς των ΗΠΑ και από την ευμενή ουδετερότητα της τότε αμερικανικής κυβερνήσεως, η οποία είχε και αυτή απηυδήσει από την αθλιότητα του καθεστώτος Μπατίστα. Όταν όμως η Αμερική πίεσε τον Κάστρο προκειμένου να προκηρύξει ελεύθερες εκλογές, ο νέος δικτάτωρ ανακήρυξε την Κούβα κομμουνιστικό κράτος, την προσέδεσε στο άρμα της Σοβιετικής Ένωσης και προτίμησε να διατηρήσει την εξουσία του ανενόχλητη από εκλογές.
Παρόλα αυτά το καθεστώς Κάστρο έχει και θετικές πλευρές. Η εκπαίδευση είναι καθολική, μακρόχρονη και δωρεάν. Φανταστείτε ότι ένας αχθοφόρος μας στο βουνό ήταν πτυχιούχος νομικής. Μάλλον όμως κέρδιζε περισσότερα ως αχθοφόρος για λογαριασμό ξένων αλπινιστών παρά ως δικηγόρος.
Η υγεία επίσης είναι καθολική και δωρεάν και σημειωτέον ότι η βοτανική και η βιοτεχνολογία της Κούβας είναι η αιχμή αυτών των επιστημών παγκοσμίως.
Είναι αληθές ότι ο Κάστρο και οι υπουργοί τους μοιράζονται με τον λαό τις στερήσεις, δεν ζουν πολυτελώς και δεν αναφέρθηκαν διασπαθίσεις δημοσίου χρήματος. Οι παλαιότεροι δηλώνουν “fidelistas” και τον σέβονται. Σημειωτέον όμως ότι η αστυνομία, εμφανής ή μυστική είναι πανταχού παρούσα και τα μέσα προπαγάνδας είναι παντού. Σε κάθε χιλιόμετρο των εθνικών οδών υπάρχουν σε πέτρινες πλάκες συνθήματα του καθεστώτος που όλα μιλούν για νίκη και ενότητα. Το καθεστώς χρησιμοποιεί ακόμη το φόβητρο της οικογένειας Μπατίστα και των κακών ξένων και φροντίζει ώστε οι γνώσεις των Κουβανών για τον τρόπο ζωής του εξωτερικού να είναι περιορισμένες. Με αυτούς τους τρόπους και με δεδομένη την απάθεια και την έλλειψη ενεργητικότητας του κουβανικού λαού ο Κάστρο πορεύεται προς το τέλος. Το τουριστικό ρεύμα προς την Κούβα όμως και ο συγχρωτισμός των νέων με ξένους θα ξυπνήσει την επιθυμίας της νεολαίας για αλλαγή.
Επανερχόμενος στο ταξίδι μας, μετά την επίσκεψη στο Τρινιδάδ, πόλη παλαιών γαιοκτημόνων, αποικιοκρατικής αριστοκρατικής αρχιτεκτονικής και προστατευόμενη από την Unesco, επισκεφτήκαμε το Αλτούρας ντε Μπανάο, εθνικό πάρκο με διάφορα είδη χλωρίδας, βοτανικού και ιατρικού ενδιαφέροντος για μια πορεία 6.30’ στο πυκνό δάσος με τους καταρράκτες. Υπέροχη εμπειρία πριν την επιστροφή μας στην πρωτεύουσα Αβάνα στις 13 Ιανουαρίου.
Σημείο αναφοράς είναι και το μνημείο – μαυσωλείο στην Σάντα Κλάρα του Τσε Γκεβάρα με το άγαλμά του, εκεί όπου ο Γκεβάρα διέλυσε το 1958 τον στρατό του Μπατίστα. Ο Τσε Γκεβάρα αποτελεί πράγματι αξιοπρόσεκτο είδος επαναστάτη. Είναι αλήθεια ότι ήταν γενναίος, τίμιος και ανιδιοτελής πλην όμως σκληρός για τους εχθρούς του στους επεφύλασσε «μόνο σίδερο και σφαίρες» σύμφωνα με τα λεχθέντα του ιδίου.
Η εκδρομή τελείωσε με μια υπέροχη περιήγηση στην περιοχή Βινιάλες, δυτικά της Αβάνας, όπου θαυμάσαμε το καταπράσινο τοπίο με την καρστική κοιλάδα. Οι καρστικοί ασβεστολιθικοί σχηματισμοί διαμορφώθηκαν πριν από εκατομμύρια χρόνια από την διαβρωτική ικανότητα του ύδατος. Τεράστιοι βράχοι καλυμμένοι από πυκνή βλάστηση με σπήλαια και υπόγεια ποτάμια μέσα τους. Μόνο στο Γκουϊλίν της Κίνας, στα Κανάρια νησιά και στην Κούβα υπάρχει αυτό το γεωλογικό φαινόμενο. Η περιοχή προστατεύεται από την Unesco ως περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.
Αποχαιρετίσαμε την Αβάνα και όλη την Κούβα μέσα από τις μουσικές της, την ατμόσφαιρα και τον ερωτισμό της. Ότι και αν επιφυλάσσει το μέλλον, η Αβάνα θα έχει πάντα το χρώμα και το άρωμα της Καραϊβικής, η πόλη τα βράδια χορεύει, τραγουδά, γεμίζει με αγάπη.
Συνιστώ εντόνως ένα ταξίδι εκεί. Τελειώνοντας, εκφράζω θερμά συγχαρητήρια και ευχαριστίες στον ΕΟΣ Αχαρνών, στους αρχηγούς Γεώργιο Σπυράκη και Ιωάννη Αποστόλου και στο ταξιδιωτικό γραφείο Skydream για την άψογη διοργάνωση της εκδρομής και της ορειβατικής αποστολής.

Ιωάννης Ξηρός

Cuba1 Cuba2 Cuba3

Have your say