< <

Στις στέπες της Ασίας

Ένα ιδιαίτερο και ενδιαφέρον ταξίδι στο Ουζμπεκιστάν της Κεντρικής Ασίας έκανε από 21 έως 28 Απριλίου με την Versus Travel και δεκαπενταμελή ομάδα ο γράφων, μέλος του Συλλόγου Πεζοπορίας Ορειβασίας Τρικάλων και ταξιδευτής του κόσμου.

Το ταξίδι ήταν πολιτιστικό – τουριστικό και αφορούσε σε μια χώρα, ο πολιτισμός, η παράδοση και η ιστορία της οποίας συμπυκνώνει ολόκληρη την πολιτιστική και ιστορική περιπέτεια της Κεντρικής Ασίας, μιας τεράστιας περιοχής μεταξύ Κασπίας Θάλασσας και Μογγολίας. Το οδοιπορικό περιελάμβανε την μεγάλη πρωτεύουσα Τασκένδη και τις αρχαίες πόλεις Σαμαρκάνδη, Μπουχάρα και Χίβα, όλες αρχαία κομβικά σημεία του Δρόμου του Μεταξιού.

Ο Δρόμος του Μεταξιού συνέδεε την Κίνα με την αρχαία Ρώμη και υπήρξε για αιώνες λίκνο πολιτισμού, πεδίο άσκησης εξουσίας και βασική εμπορική οδός. Πολιτισμοί, θρησκείες, έμποροι και κατακτητές πέρασαν από αυτόν τον δρόμο.
Οι κάτοικοι της Κεντρικής Ασίας είναι είτε τουρκικά, είτε μογγολικά φύλα, τα οποία κατά καιρούς δέχθηκαν ισχυρές περσικές και αραβικές πολιτιστικές επιδράσεις. Για αιώνες διετέλεσαν οι χώρες αυτές επαρχίες μεγάλων αυτοκρατοριών, της περσικής των Αχαμενιδών, της ελληνιστικής των Σελευκιδών και της ισλαμικής των Αράβων μετά τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Τον 13ο αιώνα η περιοχή σαρώθηκε από την μογγολική επέλαση υπό τον Τσεγκίς Χαν, αλλά τον 14ο αιώνα, ένας άλλος Μογγόλος, ο Ταμερλάνος (Temur Lenk), έκανε την Σαμαρκάνδη πρωτεύουσά του και ίδρυσε ένα τεράστιο κράτος, οι διάδοχοι του οποίου το κυβέρνησαν για 150 χρόνια.

Κατά τους επόμενους αιώνες η πολυδιάσπαση της Κεντρικής Ασίας σε αδύναμα εμιράτα την μετάβαλε σε μήλο της έριδος μεταξύ δύο άλλων ανερχόμενων αυτοκρατοριών, της τσαρικής Ρωσίας και της Βρετανίας, η οποία ήθελε να δημιουργήσει ένα μαξιλάρι ασφαλείας περί την Ινδία, το «πετράδι του βρετανικού στέμματος». Τελικά η τσαρική Ρωσία τα έτη 1865 – 1870 έθεσε υπό τον έλεγχό της ολόκληρη την κεντρική Ασία και η Σοβιετική Ένωση στερέωσε την κυριαρχία της μετά το 1920 μέχρι την ανεξαρτησία των κρατών το 1991.
Προσωπικά πιστεύω ότι η Ρωσία, είτε με την τσαρική, είτε με την κομμουνιστική εκδοχή της έκανε καλό στους λαούς της περιοχής. Η βιομηχανία, το εμπόριο, ο εξηλεκτρισμός και η μηχανοποίηση της γεωργίας έλαβαν χώρα κατά την ρωσική περίοδο. Σήμερα οι λαοί είναι ως επί το πλείστον πτωχοί, αν και οι πόλεις τους είναι πεντακάθαρες και καταπράσινες και τα κράτη είναι τύποις δημοκρατικά, ενώ στην ουσία είναι η αρχή των ισχυρών ανδρών τους, οι οποίοι το πρώτο που ελέγχουν είναι η πληροφόρηση για τα συμβάντα στο εξωτερικό. Επιτρέπεται η ατομική ιδιοκτησία και το εμπόριο, πλην όμως η καλλιεργήσιμη γη ανήκει ακόμη στο κράτος που την παραχωρεί κατά μικρούς κλήρους στους αγρότες, αντί μικρού ενοικίου.

Κατά τα άλλα, ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τον μεσαιωνικό πολιτισμό της αυτοκρατορίας του Ταμερλάνου, κατά την «Χρυσή περίοδο» της ιστορίας της Κεντρικής Ασίας, τα παλάτια, τους μεντρεσέδες και τα τζαμιά, όλα τεχνολογικά αριστουργήματα της εποχής τους, διότι ο Ταμερλάνος συγκέντρωσε στην Σαμαρκάνδη τους καλύτερους τεχνίτες και τους λαμπρότερους επιστήμονες του ισλαμικού κόσμου του 14ου αιώνα. Διάσημο ήταν και το Αστεροσκοπείο του Ουλούγκ – Μπεγκ, εγγονού του Ταμερλάνου.

Κατά τον 16ο αιώνα η εξουσία μετεφέρθη στην Μπουχάρα, η οποία έχει επίσης μεγάλους πολιτιστικούς θησαυρούς, άπαντες οι ανωτέρω προστατευόμενοι από την Ουνέσκο. Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσαν στα ελληνικά μάτια μας οι σφραγίδες και τα νομίσματα των Σελευκιδών βασιλέων και του Μ. Αλεξάνδρου, τους οποίους οι μορφωμένοι Ουζμπέκοι αναγνωρίζουν ως τους ευμενέστερους και αξιολογώτερους κυρίαρχους της χώρας τους πριν τον Ταμερλάνο.

Μετά την επίσκεψη στους πολιτιστικούς θησαυρούς της Σαμαρκάνδης και της Μπουχάρας μας περίμενε μια δοκιμασία και έκπληξη. 400 χιλιόμετρα διαμέσου της Kizil Kum, της Κόκκινης Ερήμου, μιας απέραντης στέπας που εκτείνεται δυτικά της Μπουχάρα, διασχίζεται από τον μεγάλο ποταμό Amu Daria (¨Ώξος των αρχαίων) και φτάνει μέχρι την λίμνη Αράλη. Η στέπα, ερημική περιοχή με μικρούς αραιούς θάμνους και η κακή ποιότητα του δρόμου μας ταλαιπώρησαν. Εκεί αναλογιστήκαμε όλοι την φοβερή ταλαιπωρία των στρατιωτών του Μ. Αλεξάνδρου σε μια εκστρατεία από την οποία ο Ελληνισμός  δεν κέρδισε τίποτα. Οι μόνοι που κέρδισαν ήταν η ίδιοι οι λαοί της Κεντρικής Ασίας. Η κοπή νομισμάτων, η αρχιτεκτονική, η πολεοδομία οφείλονται στους Έλληνες.

Το ταξίδι τελείωσε με την επίσκεψη στην μικρή πόλη – μνημείο Χίβα με τα παλάτια και τους μεντρεσέδες του 18ου αιώνα και την μεγάλη πρωτεύουσα Τασκένδη, την μεγαλύτερη της Κεντρικής Ασίας (2.500.00 κάτοικοι), η οποία φιλοξενεί ιστορικά μουσεία και μνημεία, όπου περνάει μπροστά από τα μάτια του επισκέπτη ολόκληρη η ιστορία της Κεντρικής Ασίας.

Αποχαιρετίσαμε το Ουζμπεκιστάν πλήρεις συγκινήσεων και γνώσεων. Συνιστώ μια επίσκεψη εκεί όπου συγκεντρώνεται όλος ο πολιτισμός και η ιστορία μιας τεράστιας περιοχής του κόσμου, η οποία αποτελούσε πάντα το μήλο της έριδος όλων των κατακτητών και κυριάρχων της αιώνιας Ασίας.

Ιωάννης Ξηρός

Have your say