< <

Πολιτιστικό ταξίδι στην Περσία

Πολιτιστικό και περιηγητικό ταξίδι στο Κεντρικό Ιράν πραγματοποίησε με την Versus Travel από 22 έως 30 Δεκεμβρίου 2011 ο Ιωάννης Ξηρός, μέλος του Συλλόγου Πεζοπορίας Ορειβασίας Τρικάλων και ταξιδευτής του κόσμου.

Το οδοιπορικό άρχισε από την μεγάλη πρωτεύουσα Τεχεράνη των 12 εκατ. Κατοίκων. Μια πολύβουη και χωρίς ιδιαίτερη ομορφιά πόλη, πνιγμένη στα αυτοκίνητα, όπως όλες οι μεγάλες πόλεις της Περσίας. Κυριαρχούν οι πολυκατοικίες, μικρές ή μεγάλες. Μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα ήταν ένα μικρό χωριό, δίπλα στην ιερή κωμόπολη Ρέιτ. Το 1791 έγινε η πρωτεύουσα της δυναστείας των Κατζαρί. 200 οικισμοί συνενώθηκαν για να κτισθεί η να πρωτεύουσα. Φιλοξενεί πολλά μουσεία, όπως υαλικών, χαλιών και την θερινή έπαυλη των Σάχηδων, διακοσμημένη σε στυλ Βερσαλλιών. Αυτό που εντυπωσιάζει έντονα όμως είναι το Εθνικό Μουσείο, όπου εκτίθενται έργα τέχνης και πολιτισμού 3.500 χρόνων περσικής ιστορίας.

Αναμφισβήτητα όμως η ωραιότερη και πιο πράσινη πόλη της χώρας είναι το Εσφαχάν, 420 χλμ νοτίως της Τεχεράνης, πραγματικό καλλιτεχνικό θησαυροφυλάκιο του Ιράν, το οποίο ο Σαντάμ Χουσεΐν του Ιράκ βομβάρδισε αγρίως, παρά τις ικεσίες της Unesco να σεβαστεί αυτή την πόλη. Το σκηνικό του Εσφαχάν απαρτίζουν τα μεγαλόπρεπα παλάτια, τα τεμένη της μεσαιωνικής εποχής με τους βαθυκύανους τρούλους, οι κήποι και οι γέφυρες του ζωοδότη ποταμού Ζαγιαντέ. Το Εσφαχάν καταστράφηκε από τους Άραβες (7ος αιώνας) και τους Μογγόλους (13ος αιώνας), απέκτησε νέα αίγλη κατά τη χρυσή εποχή της δυναστείας των Σαφαβιδών (15ος αιώνας), οπότε το περσικό έθνος μετά από μακραίωνες κατακτήσεις και περιπέτειες ξανάγινε ενιαίο, ανεξάρτητο και ισχυρό. Το Εσφαχάν υπήρξε πρωτεύουσα της Περσίας από τα μέσα του 16ου αιώνα έως το 1791. Στο τεράστιο τζαμί της Παρασκευής και στα διάφορα τμήματά του με διαφορετική αρχιτεκτονική και διακόσμηση παρουσιάζεται ανάγλυφα όλη η ισλαμική περίοδος της Περσίας, διότι κάθε δυναστεία και κάθε κατακτητής προσέθετε το δικό του τμήμα. Στην πλατεία του Ιμάμη δεσπόζουν το Βασιλικό τέμενος, το 6ώροφο ανάκτορο των Σαφαβιδών Αλή Καπού και το τζαμί του Σείχη Λατφολάχ, όλα αριστουργήματα τέχνης.

Η πανέμορφη Γιάζντ, η «ευγενική πόλη της ερήμου», 350 χλμ νοτίως του Εσφαχάν είναι μια ευχάριστη έκπληξη για όλους τους ταξιδευτές. Προστατευμένη από την Unesco, η Γιάζντ δεν ενοχλήθηκε από τους Άραβες κατακτητές και παρέμεινε ζωροαστρική για αιώνες. Η παλιά πόλη παρουσιάζει ανάγλυφα την αρχιτεκτονική των πόλεων της ερήμου, σπίτια χαμηλά, συνεχόμενα, χτισμένα από πηλό και άχυρο σε καφετιά απόχρωση, με στενοσόκακα καλυμμένα (για προστασία από τον ήλιο), με ανεμοπαγίδες (μπαντκίρ) – μικρούς πύργους με κάθετα ανοίγματα που παγιδεύουν την παραμικρή αύρα και την στέλνουν στο εσωτερικό της οικίας. Η αρχιτεκτονική της ερήμου φθάνει όμως στο απόγειό της με το σύστημα ύδρευσης (κανάτ). Το νερό έρχεται από το βουνό και συγκεντρώνεται σε ένα τεράστιο υδραγωγείο. Από εκεί υπόγεια κανάλια το φέρνουν σε όποια οικία, ο ιδιοκτήτης της οποίας μπορούσε να πληρώσει την εργασία. Κατόπιν της εργασίας κτίζονταν η οικία. Οι υπόλοιποι κάτοικοι μετέφεραν το νερό με δοχεία στα σπίτια. Αυτό βέβαια σε άλλες εποχές, σήμερα το σύστημα ύδρευσης είναι παντού το ίδιο.

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Γιάζντ είναι ο ζωροαστρικός ναός της. 10.000 ζωροάστρες ζουν στην πόλη και 100.000 σε όλο το Ιράν. Ο ναός κτίσθηκε το 1927 από ζωροάστρες του εξωτερικού (Ινδία) και μέσα του καίει το αιώνιο πυρ, συνεχώς τροφοδοτούμενο με ξύλα βερικοκιάς και αμυγδαλιάς επί 1500 χρόνια από δυο ιερείς, μεταφερθέν εκεί από άλλο ναό. Το πυρ, η γη και ο αέρας είναι τα τρια αγνά στοιχεία του σύμπαντος κατά τον ζωροαστρισμό, με το πυρ να είναι το αγνότερο όλων.

Η αρχαία θρησκεία τον Περσών ιδρύθηκε περί το 600 π. Χ. από τον Ζαρατούστρα και είναι μονοθεϊστική. Ο Ζαρατούστρας, εύπορος ευγενής της εποχής του, έπεισε τους συμπατριώτες του ότι δυο μόνο θεοί υπάρχουν και είναι σε αιώνια πάλη μεταξύ τους, ο Άχουρα Μάσδαδ (το Καλό) και ο Αριμάν (το Κακό). Οι κακοί και άδικοι άνθρωποι έχουν πάντα τη δυνατότητα και την επιλογή του πρώτου κτυπήματος ή αδικίας εναντίον των καλών και δίκαιων, στο τέλος όμως κρίνονται από τον Άχουρα Μάσδαδ και τιμωρούνται. Για αυτό και οι άνθρωποι πρέπει να σκέπτονται καλώς, να πράττουν καλώς και να ομιλούν καλώς. Ο Ζαρατούστρας ήταν ο πρώτος που μίλησε στην Κεντρική Ασία για την αθανασία της ψυχής.

Συνεχίζοντας το ταξίδι, η διαδρομή προς την Σιράζ, ακόμη νοτιότερα, είναι καταπληκτική διότι προσφέρει μια θαυμάσια θέα της χιονισμένης και επιβλητικής οροσειράς Ζάγκρος. Η επόμενη έκπληξη ήταν το περίφημο «παγοποιείο της ερήμου», ένα παμπάλαιο κτίσμα σε σχήμα ρόμβου με άνοιγμα στην κορυφή, ύψους 30 μέτρων, το οποίο στο εσωτερικό του είχε άλλα 30 μέτρα βάθος από το επίπεδο του εδάφους. Ήταν αποθήκη πάγου. Οι πολικές θερμοκρασίες των νυχτών της ερήμου πάγωναν το νερό σε ένα παράπλευρο σκάμμα βάθους 20 μέτρων, στο οποίο οι παγοποιοί έριχναν πριν το τελευταίο φως άφθονο νερό. Το πρωί το νερό ήταν πάγος. Τον έσπαζαν και έριχναν τα κομμάτια εντός του ρομβοειδούς κτίσματος και η πτώση θρυμμάτιζε τελείως τον πάγο. Το χωριό είχε έτσι αρκετό πάγο για την κατάψυξη τροφίμων. Είναι πραγματικά εκπληκτική η ευρηματικότητα και η τεχνική της Ανατολής.
Λίγα χιλιόμετρα πριν την Σιράζ σταθήκαμε με δέος μπροστά στον τάφο του Κύρου Α’ του Μεγάλου, ιδρυτή της Περσικής Αυτοκρατορίας της δυναστείας των Αχαιμενιδών, ο οποίος βρίσκεται στο μέρος όπου πριν 2.200 χρόνια ήταν η πρωτεύουσα Πασαργάδες. Στον 7 μέτρων ύψους τάφο (από τεράστιες πέτρες) είναι γραμμένο σε αρχαία περσική: «Είμαι ο Κύρος, βασιλεύς της Ασίας. Ξένε, όποιος και αν είσαι, από όπου και αν έρχεσαι, να θυμάσαι πάντα αυτόν τον τάφο.»Ο Μέγας Αλέξανδρος σεβάστηκε αυτό το μνημείο και δεν του επιφύλαξε την τραγική τύχη της Περσέπολης, τα ερείπια της οποίας είναι για κάθε ταξιδευτή ένα ισχυρό πολιτισμικό σοκ.

60 χιλιόμετρα έξω από την Σιράζ ίστανται τα ερείπια ενός μεγάλου πολιτισμού, όπου φαίνεται ακόμα η κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής και η κοσμοθεωρία των Αχαιμενιδών. Οι τελευταίοι επέβαλαν ειρήνη σε όλους τους γειτονικούς λαούς που κατέκτησαν και επέβαλαν τάξη και δικαιοσύνη. Από την Πύλη των Εθνών περνούσαν οι αντιπροσωπείες των υποτελών λαών φέρνοντας δώρα στον Βασιλέα των Βασιλέων. Ανάγλυφα επί των αρχαίων τοίχων δείχνουν τις φιγούρες με τις παραδοσιακές στολές της εποχής του κάθε λαού. Υπάρχουν κολώνες και ανάγλυφα των ιερών ζώων, του ταύρου και του αετού. Η Περσέπολη, καταστραφείσα από τον Μ. Αλέξανδρο (που αργότερα μετανόησε για την ανίερη πράξη του) ήταν η κατοικία του Αχαιμενίδη βασιλιά με διοικητικό κέντρο τα Σούσα, βορειότερα. Σήμερα είναι σχετικώς καλοδιατηρημένα ερείπια σε έκταση 130 στρεμμάτων, μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η γενική εντύπωση που αποκομίζει ο επισκέπτης της σημερινής Περσίας είναι ότι πρόκειται για έναν ευγενή και φιλόξενο λαό που πιστεύει ακράδαντα στην θρησκεία και τα έθιμά του. Οι γυναίκες είναι όλες καλυμμένες και οι περισσότερες φορούν μαύρα τσαντόρ με την απόλυτη θέλησή τους. Παντού στη χώρα υπάρχουν κουτιά φιλανθρωπίας στα οποία οι πιστοί του Αλλάχ ρίχνουν όσα χρήματα δύνανται. Προσοχή! Όχι ότι έχουν ευχαρίστηση, είναι υποχρεωμένοι να ρίχνουν όσα χρήματα δύνανται.
Η ύπαιθρος είναι πτωχή και ο μέσος μισθός είναι 500 ευρώ, πλην όμως οι τιμές είναι χαμηλές. Παρ’ όλα αυτά η έλλειψη ξένων επενδύσεων εμποδίζει την εξέλιξη της τεχνολογίας και αφήνει την οικονομία με ελλείψεις. Υπάρχει ικανοποιητικό σύστημα περίθαλψης  και κοινωνικής ασφάλισης, πλην όμως στις πνιγμένες στο καυσαέριο πόλεις (τα ΙΧ είναι των δεκαετιών 1970 -1980) οι ντόπιοι αναγκάζονται να κάνουν δυο δουλειές για να επιβιώσουν.

Προσωπικά πιστεύω ότι το θεοκρατικό καθεστώς (η πραγματική εξουσία βρίσκεται στην ιερή πόλη Κομ) έχει χάσει την επαφή της με την πραγματικότητα και αναστέλλει την ανάπτυξη. Ενδεχομένως να πάρουν όλη την χώρα στον λαιμό τους αν συνεχίσουν την τυφλή και τελείως παράλογη αντιπαράθεση με την Δύση. Ένα χαρακτηριστικό της υπανάπτυξης είναι ότι το Ιράν επανεισάγει το πετρέλαιο που παράγει επεξεργασμένο, διότι δεν έχει αρκετά διυλιστήρια.

Και τώρα μια μικρή, αλλά απαραίτητη ιστορική αναδρομή. Ο Κύρος ο Μέγας νίκησε τους Μήδους και αφού πέτυχε την εθνική ενότητα έθεσε υπό έλεγχο τους γειτονικούς λαούς. Ήταν ο πρώτος στην ιστορία που διακήρυξε τα ανθρώπινα δικαιώματα, διακηρύσσοντας ότι στο κράτος του οι άνθρωποι θα απολάμβαναν ελευθερία θρησκείας, λατρείας, ηθών και εθίμων και το σπουδαιότερο, απαγόρευσε την δουλοκτησία. Την δουλοκτησία έφεραν στην Ασία ο Αλέξανδρος και οι επίγονοί του, η μόνη προσφορά των οποίων στη χώρα ήταν η πολεοδομία και η οίκηση πόλεων. Το ιρανικό έθνος των Πάρθων απήλλαξε τη χώρα από του Σελευκίδες Έλληνες ηγεμόνες μετά από 80 χρόνια κατοχής. Προηγουμένως, ολόκληρες επαρχίες, το Αφγανιστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Πακιστάν και η βόρεια Μηδία απλώς εγκαταλείφτηκαν στην τύχη τους διότι οι Έλληνες μισθοφόροι δεν ήταν αρκετοί για να κρατήσουν τόσο μεγάλες και μακρινές περιοχές.

Για αυτόν τον λόγο πιστεύω ότι η ελληνική εκστρατεία πέραν των συνόρων της Μικράς Ασίας και της Μεσοποταμίας ήταν ένα πελώριο και στρατηγικό λάθος του Ελληνισμού. Ο τελευταίος Σελευκίδης βασιλιάς της Συρίας κληροδοτεί το κράτος στη Ρώμη, προκειμένου να μείνει τουλάχιστον η Ανατολία, η Συρία και η Μεσοποταμία στην μόνη δυτική δύναμη που μπορούσε να τις κρατήσει. Ακολουθούν λυσσαλέοι συνεχείς πόλεμοι μεταξύ των Περσών Σασσανιδών και Ρώμης και αργότερα Κωνσταντινούπολης. Όμως, τον 7ο αιώνα, ένα νέο ισχυρό έθνος, οι Μουσουλμάνοι Άραβες, παρεμβάλλονται  μεταξύ Ελλήνων και Περσών και τους χωρίζουν πλέον οριστικά. ΟΙ Άραβες κατακτούν την Περσία το 640 μ. Χ. και την εξισλαμίζουν. Μετά από δυο αιώνες αραβικής κατοχής οι Πέρσες λαμβάνουν μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις της ιστορίας τους. Επιλέγουν την μέχρι τότε περιφρονημένη και καταδιωκόμενη από τους σουνίτες Άραβες αίρεση του σιιτισμού ως θρησκεία και με επανάσταση εκδιώκουν τους Άραβες. Η επιλογή του σιιτισμού ήταν στην πραγματικότητα πράξη εθνικής αντίστασης και ιδιοπροσωπείας. Πλην όμως το έθνος δεν ξαναβρήκε την παλαιά ακμή. Νέοι κατακτητές, οι Σελτζούκοι Τούρκοι, οι Μογγόλοι του Τσίνκγκις Χαν και οι κεντροασιάτες του Ταμερλάνου κατακτούν διαδοχικά την χώρα.

Η περσική αναγέννηση ήρθε κατά το τέλος του 15ου αιώνα με την εθνική δυναστεία των Σαφαβιδών, κατά την οποία αναπτύχθηκαν τα γράμματα και οι τέχνες. 200 χρόνια μετά, η διάδοχη δυναστεία των Κατζαρί χάνει οριστικά την Γεωργία, το Αζερμπαϊτζάν και το Αφγανιστάν. Η τελευταία δυναστεία ήταν των Παχλεβί, η οποία καταργήθηκε βίαια το 1979 και αντικατεστάθη από το θεοκρατικό καθεστώς.

Κλείνοντας, τονίζω ότι το περσικό έθνος είναι μεγάλο και σπουδαίο και η ιστορία του εφάπτεται με τη δική μας. Νομίζω ότι το καλύτερο που έχει να κάνει το σημερινό Ιράν είναι να αντιγράψει την Ινδία και την Κίνα. Να ανοίξει το παράθυρό του στη Δύση και να συμφιλιωθεί με τους Άραβες γείτονές του. Το περσικό έθνος, όπως φαίνεται από την ιστορία του, την οποία περιληπτικά παρουσίασα, είχε πάντα μέσα του τη δύναμη της ανάκαμψης και της αναγέννησης σε βαθμό αξιοθαύμαστο. Γιατί όχι και τώρα; Ούτως ή άλλως εύχομαι να επικρατήσει η ειρήνη και ότι καλύτερο για τη χώρα.

Ιωάννης Ξηρός

Have your say