< <

Μνημεία του Ελληνισμού. Πέργαμος – Έφεσος – Σάμος

Προσκυνηματική εκδρομή σε τρία εμβληματικά μνημεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού πραγματοποίησε ο γράφων, μέλος του Σ.Π.ΟΡ.Τ. Τρικάλων και ταξιδευτής του κόσμου, από τις 6 έως τις 14 Σεπτεμβρίου 2012.

Το πρωινό της 6ης Σεπτεμβρίου επιβιβαστήκαμε στο καράβι της γραμμής Μυτιλήνη – Αϊβαλή. Στην ωραία παραλιακή αυτή κωμόπολη παρουσιάζεται σε μικρογραφία ο τρόπος ζωής και η ευμάρεια των Ελλήνων πριν το 1922. Πανέμορφες βίλλες, επιβλητικά κτίρια. Ελαιοτριβεία, σαπωνοποιεία, όλα πρώην ιδιοκτησίες ελλήνων, μαρτυρούν την προκοπή και τον πολιτισμό ενός λαού για τον οποίο η ιστορία επιφύλαξε κακή μοίρα.

Η μεγάλη συγκίνηση της ημέρας ήταν η επίσκεψη στο Ασκληπιείο της Περγάμου, το οποίο μαζί με την Ακρόπολη, όπου  υπήρχε ο ναός του Δία και το Αμφιθέατρο, είναι ότι απέμεινε από την περίοδο του βασιλείου των Ατταλιδών κατά την Ελληνιστική περίοδο της ιστορίας μας, δηλαδή από τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι την Ρωμαϊκή κατάκτηση (4ος – 2ος αιών π.Χ.)
Η Πέργαμος είναι πανάρχαια πόλη, φρούριο του Λυδικού βασιλείου πριν την περσική κατάκτηση. Ο Άτταλος, στρατηγός του Μ. Αλεξάνδρου και κληρονόμος της Μικράς Ασίας την έκανε πρωτεύουσά του. Το Ασκληπιείο της Περγάμου, έργο του 4ου αιώνα αποτελούσε με τα αντίστοιχα της Κω και της Επιδαύρου την τριλογία των αρχαίων Ασκληπιείων, θεραπευτηρίων όπου σπούδαζαν ιατροί και θεραπεύονταν ασθενείς. Εκτός από το θέατρο, υπάρχουν εκεί ερείπια της Ιεράς οδού, απομεινάρια αρχαίων φαρμακείων, λουτρά ασθενών, τμήματα κτιρίων όπου θεραπεύονταν ακόμη και ψυχασθενείς και ότι απέμεινε από τον ναό της Υγείας. Οι ρωμαίοι αυτοκράτορες Αδριανός και Καρακάλας επισκέφθηκαν τον χώρο (ο δεύτερος ως ασθενής) και τον εκόσμησαν με ανάκτορα (τα ερείπια του ανακτόρου του Αδριανού βρίσκονται στην Ακρόπολη της Περγάμου) και σειρές δωρικού, κορινθιακού και ιωνικού ρυθμού. Χιλιάδες επισκέπτες από όλον τον κόσμο επισκέπτονται τα ιερά αυτά ερείπια – μάρτυρες ενός αξεπέραστου πολιτισμού.

Κατόπιν, στο μουσείο Γεωφυσικής Ιστορίας του Σιγρίου, ενός χωριού εκπληκτικής αρχιτεκτονικής, ενημερωθήκαμε για την μεγάλη έκρηξη ενός ηφαιστείου στην περιοχή όπου τώρα είναι η ανατολική Λέσβος, ενώ τότε, πριν 20 εκατομμύρια χρόνια ήταν συνεχής ξηρά, χωρίς θάλασσα, καλυμμένη από πυκνό δάσος και κατοικημένη από προϊστορικά ζώα μεγάλων διαστάσεων. Το  περίφημο απολιθωμένο δάσος της Λέσβου είναι στην πραγματικότητα διάσπαρτοι κορμοί και ριζικά συστήματα που μετά την έκρηξη καλύφθηκαν σταδιακά με λάσπη και σε συνδυασμό με τα υπόγεια ύδατα που περιείχαν πυρίτιο απολιθώθηκαν και ορισμένα σώζονται στο μουσείο και στον περιβάλλοντα χώρο.

Στο μουσείο παρουσιάζεται όλη η γεωφυσική ιστορία της γης και αν λάβουμε υπόψη ότι μόνο στο Σίγρι της Λέσβου και στο Εθνικό Πάρκο Yosemite της Καλιφόρνιας υπάρχουν απολιθωμένα δάση, τότε η περιοχή αυτή αξίζει οπωσδήποτε μια επίσκεψη.
Η επόμενη μέρα 8/9 ήταν αφιερωμένη στον Όλυμπο Λέσβου, ο οποίος με τα 980 μέτρα του είναι το υψηλότερο βουνό του νησιού. Εκκίνηση από την Αγιάσο (υψ. 400 μ.) στις 11.00 π.μ. και πορεία προς την κορυφή, πλην όμως η κακή σήμανση και οι ελλιπείς πληροφορίες μου με οδήγησαν σε ένα πυκνό και ανηφορικό δάσος από το οποίο βγήκα μόνο αφού έφτασα στα ριζά του βράχου. Αναγκαστικά αναρριχήθηκα επί μια ώρα σε βράχο βαθμού δυσκολίας 3 έως 4 μέχρι την κορυφή όπου έφτασα στις 13.00 μ.μ. και ακολούθησε κατάβαση στην Αγιάσο στις 15:30’ αφού ευτυχώς ένας δασοφύλακας μου έδειξε το κανονικό μονοπάτι.

Η μεγαλύτερη συγκίνηση του ταξιδιού όμως ήταν στις 9/9/ η Έφεσος. Εκατοντάδες χιλιάδες έχουν προσκυνήσει τα ερείπια αυτά, τα οποία είναι ότι απέμεινε από την πόλη που ίδρυσε ο βασιλιάς Λυσίμαχος τον 3ο αιώνα π.Χ κατά την Ελληνιστική εποχή. Η Έφεσος κατά την ακμή της αριθμούσε 200.000 κατοίκους και πριν από αιώνες ήταν φρούριο των Χετταίων. Δυο Έφεσοι κατακλύσθηκαν από προσχώσεις και ο Λυσίμαχος (στρατηγός του Μ. Αλεξάνδρου) ίδρυσε την τρίτη, τα ερείπια της οποίας αυστριακοί και άγγλοι αρχαιολόγοι από το 1870 και μετά έφεραν στο φως. Τούρκοι αρχαιολόγοι στη συνέχεια κατόρθωσαν να συναρμολογήσουν κάποιους κίονες και σηκούς (στέγες) αρχαίων ναών και η προσπάθεια συνεχίζεται. Οι επιγραφές είναι όλες σχεδόν στην ελληνική εκτός από ελάχιστες ρωμαϊκές και η τεχνοτροπία κιόνων, κτιρίων και οδών αμιγώς ελληνική. Για ένα γνώστη της ιστορίας είναι εύκολο να καταλάβει πως και γιατί η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετεβλήθη από τις αρχές του 7ου μ. Χ. αιώνα σε ελληνόφωνη Βυζαντινή αυτοκρατορία. Όλοι οι ιταλογενείς Ρωμαίο της ανατολής (των αυτοκρατόρων συμπεριλαμβανομένων) ήταν υποχρεωμένοι να ομιλούν ελληνικά προκειμένου να συνεννοηθούν με τις ανώτερες και μορφωμένες τάξεις της επικράτειάς τους. Η επιβολή της γλώσσας και του πολιτισμού ενός κατακτημένου λαού (του ελληνικού) επί του επικυρίαρχου λαού (του λατινικού) αποτελεί κλασική περίπτωση αφομοίωσης του κυρίαρχου από τον υποτελή.
Εν πάση περιπτώσει, η Έφεσος κατά την αρχαιότητα, προικισμένη από έλληνες βασιλείς και ρωμαίους αυτοκράτορες αποτελούσε φάρο πολιτισμού. Βουλευτήριο, θέατρο 25.000 θέσεων ( το τρίτο σε μέγεθος μετά από αυτά των Συρακουσών και της Μεγαλόπολης), ασκληπιείο (ιατρείο), ναοί και κυρίως η βιβλιοθήκη του ρωμαίου διοικητή Κέλσου (διώροφο κτίριο) αποτελούν την επιτομή ενός μεγάλου πολιτισμού, κάτι που όλοι οι έλληνες οφείλουν να επισκεφτούν και το οποίο η πτωχή γραφίδα μου αδυνατεί να παρουσιάσει σε όλο του το μεγαλείο.

Την επόμενη μέρα 10/9 ακολούθησε ανάβαση στον Κερκετέα (υψ. 1430 μ.) από τον Μαραθόκαμπο (γραφικό χωριό 2 χλμ δυτικά του Καρλοβασίου), όπου ο γράφων είχε την ευκαιρία με 8 ώρες πορείας να θαυμάσει την υπέροχη φύση της Σάμου. Η μεγάλη συγκίνηση και εμπειρία όμως της Σάμου βρίσκεται στο Ηραίον της. Αγάλματα, ερείπια αρχαίων κτιρίων και κολόνες στον αρχαιολογικό χώρο του Ηραίου και ότι υπάρχει στο αρχαιολογικό μουσείο της Σάμου αποδεικνύουν ότι ένα από τα σπουδαιότερα ιερά όχι μόνο του αρχαίου Ελληνισμού αλλά και όλου του αρχαίου κόσμου βρίσκονταν στην Σάμο.

Η λατρεία της σαμιακής Ήρας μαρτυρείται από την ύστερη εποχή του χαλκού και συγκεκριμένα από την περίοδο του μυκηναϊκού πολιτισμού (2ο μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ.) και αναφέρεται στην Μητέρα Θεά την «γεννήτρα των πάντων», την Ήρα. Στα μέσα του 6ου π.Χ. αιώνα οι αρχιτέκτονες Ροίκος και Θεόδωρος κατασκεύασαν τον γιγαντιαίο ναό της Ήρας (105 μ. χ 55 μ.) Οι Ρωμαίοι αργότερα κατασκεύασαν και άλλον ναό αναλόγου μεγέθους.

Τόσο μεγάλη ήταν η σημασία και η φήμη του ιερού της Ήρας στον αρχαίο κόσμο που στο μουσείο μπορεί ο επισκέπτης να δει αναθήματα και δώρα προς την θεά από όλους τους βασιλείς της Μέσης Ανατολής (Πέρσες, Ασσύριους, Αιγυπτίους, Μακεδόνες, Ιλλυριούς, Βαβυλώνιους, Φοίνικες και Κύπριους). Τον 4ο αιώνα π.Χ. το Ηραίον ακολουθεί την μοίρα πολλών αρχαίων ιερών (όπως π.χ. της Περγάμου και της Εφέσου). Χριστιανοί και ρωμαίοι αυτοκράτορες κατεδαφίζουν τον ναό και τα μάρμαρα μεταφέρονται στη Μ. Ασία για να κοσμήσουν χριστιανικές εκκλησίες ( η Αγία Σοφία είναι μια από αυτές.) Παρόλα αυτά το Ηραίον, μνημείο προστατευόμενο από την UNESCO, ακόμα ακτινοβολεί Η περιπέτεια έκλεισε με ανάβαση στο όρος Αθέρας της Ικαρίας (υψ. 1040 μ.) όπου ο γράφων είχε την τύχη να έλθει σε επαφή με το υπέροχο, αλπικό ικαριακό ανάγλυφο.

Πυκνή ομίχλη στην κορυφή (η οποία προσεγγίζεται εύκολα από το χωριό Μαυράτο, υψομέτρου 400 μ.) με εμπόδισε να συνεχίσω την πορεία βόρεια μέχρι τον Μαγγανίτη όπως είχα σχεδιάσει. Αναγκαστικά κατέβηκα από την ανατολική πλευρά της κορυφής, πλην όμως εκεί η πρόκληση και το ρίσκο ήταν μεγάλο. 900 μέτρα κατάβασης επί χαράδρας 50ο κλίσης, καθαρά καταρριχητικής που απαιτούσε χρησιμοποίηση και των τεσσάρων άκρων μέχρι το χωριό Γλαρέδο, κοντά στην θάλασσα. Καλή προσπάθεια όμως για κάποιον που έλκεται από τον κίνδυνο.

Συνιστώ εντόνως ένα προσκύνημα στα ανατολικά μνημεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και γνωριμία με τα ανεπανάληπτα τοπία των νησιών μας. Ο γράφων είχε επίσης την ευκαιρία για μια ακόμη φορά να εκτιμήσει τον απλό και ήρεμο τρόπο ζωής των νησιωτών μας που στα νησάκια τους ακούν μόνο τον απόηχο του άγχους και της σύγχρονης κρίσης.

Ιωάννης Ξηρός

image1 image2 image3 image4

Have your say