< <

Ισλανδία

Η Ισλανδία είναι ένα νησί γεννημένο από την λάβα που χύνεται από το υποθαλάσσιο ρήγμα του Ατλαντικού, το οποίο εκτείνεται από τον ένα πόλο μέχρι τον άλλο. Το βορινότερο σημείο της βρίσκεται ακριβώς επάνω στον αρκτικό κύκλο και από κάτω της η Ευρασιατική τεκτονική πλάκα απομακρύνεται από την Βορειοαμερικανική κατά 2,5 εκατοστά ετησίως. Έτσι μία ζώνη ενεργών ηφαιστείων τέμνει στην μέση το νησί.

Περπατάμε στο γεωλογικά νεαρότερο μέρος της γης. Μάγμα αναδύεται από τα έγκατα της γης, δημιουργεί συνεχώς νέα τμήματα εδάφους, τα οποία με την σειρά τους θα υποστούν την πανίσχυρη διάβρωση των κυμάτων του Ατλαντικού, την δύναμη της ροής των παγετώνων, την αποσάθρωση των μυρίων ποταμών και την τριβή του ασίγαστου ανέμου.

Η παράκτια ηφαιστειακή δράση οδηγεί, ακόμα και πρόσφατα, στην δημιουργία νησίδων που αναδύονται μέσα από τα κύματα και στην συνέχεια η διαβρωτική δύναμη τους τα αφανίζει και πάλι. Το αρχιπέλαγος των 2000 νησίδων στα δυτικά, στον κόλπο του Breidafjordur όπου βρίσκεται και το Stykkisholmur όπου μείναμε για 5 ημέρες, είναι ένα θερμοκήπιο νήσων. Το πιο νεαρό απ’ αυτά, το Surtsey , σχηματίστηκε το 1963 και σήμερα έχει αλλάξει εντελώς σχήμα και μέγεθος από την δράση των ωκεάνιων κυμάτων, ζωντανό παράδειγμα της αέναης σύγκρουσης μεταξύ των υποχθόνιων και επιφανειακών δυνάμεων της μητέρας γης.

Ο τρόπος σχηματισμού της Ισλανδίας δεν είναι άσχετος με την σημερινή έλλειψη δασών. Σχεδόν τίποτα δεν έχει απομείνει από τα δάση σημύδας που αντίκρισαν οι παράτολμοι Βίκινγκς που έφτασαν εδώ πριν 1000 χρόνια και κάλυπταν το ένα τέταρτο του νησιού. Τα πρόβατα που έφεραν οι πρώτοι έποικοι μαζί με την άκρως απαραίτητη υλοτομία, σε συνδυασμό με την ηφαιστειακή τέφρα και τον ανελέητο άνεμο αφάνισαν τα δάση της ισλανδικής μυθολογίας. Σήμερα η κυριαρχία του προβάτου είναι καταλυτική. Δεν υπάρχει ασφάλτινος δρόμος χωρίς να προστατεύεται από συρματόπλεγμα από τα απανταχού παρόντα πρόβατα. Τα χωράφια τους βγάζουν μόνο χόρτο το οποίο το συσκευάζουν σε μεγάλους κυλίνδρους τυλιγμένους με ναύλον για ζωοτροφή κατά τον χειμώνα. Είναι όμως πραγματικοί καλλιτέχνες στο μαγείρεμα του αρνιού.

Αυτό που διατήρησε την ανθρώπινη ζωή εδώ την περίοδο μεταξύ του αφανισμού των δασών και την σύγχρονή εποχή ήταν ή άφθονη τύρφη του νησιού που έδωσε την απαραίτητη ενέργεια για θέρμανση και παρασκευή τροφής. Υπάρχει άλλωστε ένα αντίστοιχο παράδειγμα αφανισμού των δασών με πολύ διαφορετικούς όρους στους αντίποδες της Ισλανδίας, στη νήσο του Πάσχα. Σήμερα γίνεται προσπάθεια αναγέννησης κάποιων δασών με έλατο και σημύδα. Αλλά μη φοβάστε, εάν χαθείτε σε κάποιο ισλανδικό δάσος το μόνο που πρέπει να κάνετε είναι να σηκωθείτε όρθιοι, σίγουρα θα βλέπετε πάνω από τα δένδρα.

Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει σε μας που προερχόμαστε από την χώρα της ξερολιθιάς και πελεκημένης πέτρας, η απουσία της άφθονης πετρωμένης λάβας από την οικοδομική δραστηριότητα πλην της θεμελίωσης. Ίσως το σκληρό κλίμα οδήγησε στην χρήση της τύμφρης και σαν δομικό υλικό που σκέπαζε ένα ξύλινο σκελετό και παρείχε υψηλή θερμομόνωση.

Η χώρα έχει έκταση λίγο μικρότερη από την Ελλάδα και πληθυσμό 300.000 χιλιάδες, κάτι σαν την Λάρισα με τα χωριά της σε πανελλήνια προβολή. Όλα τα ηπειρωτικά υψίπεδα του εσωτερικού είναι μια παγωμένη έρημος που καταλήγει με απότομες πλαγιές στην ακτή. Το 10% της έκτασης είναι αιώνιος παγετώνας και ένα άλλο 10% πεδία πρόσφατης λάβας αδιαμόρφωτης ακόμα από την διαβρωτική δύναμη του νερού και του ανέμου. Εδώ έφεραν οι Αμερικάνοι τα πληρώματα του προγράμματος Απόλλων προς εκπαίδευση, είναι το πιο ταιριαστό κομμάτι της γης στην επιφάνεια της σελήνης.

Εκτός από τον νότο η ακτή είναι αυλακωμένη από βαθειά φιόρδ. Οι περισσότερες πεδιάδες βρίσκονται στο νότο, στο υπόλοιπο νησί υπάρχουν στενές κοιλάδες ανάμεσα στο κεντρικό υψίπεδο και την θάλασσα. Το κλίμα είναι κρύο ωκεάνιο με δροσερά καλοκαίρια και ήπιους χειμώνες. Την βδομάδα που είμαστε εκεί (30/1 – 5/2) η θερμοκρασία ήταν μεταξύ των 3 με 6 βαθμών C , βροχή με κάποια διαλείμματα και άνεμος. Εμείς συναντήσαμε RainLand και όχι IceLand . Η παρουσία του νερού είναι εκπληκτική, χιλιάδες λίμνες και ρυάκια που ενώνονται σε εκατοντάδες ποτάμια, που γίνονται καταρράκτες πριν ενωθούν με τον ωκεανό. Διασχίσαμε μια χερσόνησο ανάλογη της Σιθωνίας και σε κάθε χιλιόμετρο συναντούσαμε και από ένα αφρισμένο Πηνειό. Τα μεγαλύτερα ποτάμια πηγάζουν από τους παγετώνες, ρέουν ορμητικά προς την ακτή και έχουν ένα απίστευτο όγκο νερού. Ένα απ’ αυτά σχηματίζει τους καταρράκτες του Gullfoss , τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό καταρράκτη σε όγκο νερού.

Αυτό το ορμητικό νερό ήταν ένα απροσπέλαστο εμπόδιο που έπρεπε να υπερκεράσουν οι κάτοικοι για να νικήσουν στον αγώνα της επιβίωσης. Στην σύγχρονη περίοδο η αφθονία του νερού έχει μετατραπεί σε συγκριτικό πλεονέκτημα αφού κινεί μεγάλα υδροηλεκτρικά εργοστάσια που δίνουν άφθονη και πεντακάθαρη ενέργεια. Η φθηνή αυτή ενέργεια είναι η αιτία της κατασκευής μεγάλων εργοστασίων αλουμίνας χωρίς ίχνος βωξίτη στο νησί. Αμερικάνικες εταιρείες τον φέρνουν από μακριά, τον λειώνουν εδώ και εξάγουν το αλουμίνιο. Λογικό αφού το μεγαλύτερο κόστος στην παραγωγή αλουμίνιου είναι αυτό του ρεύματος.

Η Ισλανδία είναι αδικημένη από μεταλλεύματα, άνθρακα ή πετρέλαιο. Οι κάτοικοι έπρεπε να διασχίσουν τον ωκεανό για τα μεταφέρουν εδώ όλα τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους. 1500 χιλ. νοτιοανατολικά η σκανδιναβική χερσόνησος και 1000 χιλ. νότια η βόρεια η Σκωτία. Αυτό ίσως εξηγεί την τρομερή ακρίβεια που επικρατεί. Στον παρελθόν η κύρια απασχόληση ήταν η προβατοτροφία ενώ στις μέρες μας κυριαρχεί η αλιεία. Τα δικαίωμα της ανεξέλεγκτης αλιείας ήταν αυτό που κράτησε έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση την Ισλανδία, την εποχή που εξεταζόταν ή αίτησή της μαζί μ’ αυτήν της Ελλάδας. Σήμερα η υπεραλιεία έχει οδηγήσει τους Ισλανδούς να απλώνουν τα δίχτια τους για να πιάσουν τουρίστες. Έτσι έχουμε την σύγκρουση μεταξύ αυτών που επιθυμούν την φύση ανέγκικτη προς τέρψη και των τουριστών και τους άλλους που θέλουν νέα μεγάλα φράγματα για περισσότερη ενέργεια και νέα εργοστάσια αλουμινίου.

Δεν υπάρχει μόνο άφθονη ηλεκτρική ενέργεια αλλά και άφθονη γεωθερμία. Το καυτό νερό από την γη κατευθείαν στα καλοριφέρ, στο ντουζ, στα ανοικτά κολυμβητήρια και τα jacuzzi . Εμείς κτίζουμε συνέχεια κλειστά κολυμβητήρια ενώ εκεί είναι ανοησία, το καυτό νερό θερμαίνει άριστα τον περιβάλλοντα χώρο. Για μας τους νότιους το κολύμπι ήταν η καθημερινή μας απόλαυση κάτω από την παγωμένη βροχή. Οι μοναδικές εκπομπές καυσαερίου εδώ είναι οι εξατμίσεις των αυτοκινήτων.

Η γεωγραφική απομόνωση επέτρεψε ένα ελάχιστο αριθμό ζώων στο νησί, εκτός των θαλάσσιων θηλαστικών όπως οι φώκιες και οι φάλαινες. Αλλά τα πουλιά και ιδιαίτερα τα θαλασσοπούλια έχουν εδώ τον παράδεισό τους. Η θάλασσα προσφέρει άφθονη τροφή, η άμπωτης αποκαλύπτει εξαιρετικές λιχουδιές ενώ η στεριά προσφέρει ψηλούς απόκρημνους βράχους. Όσο ταξιδεύαμε κατά μήκος της ακτής, χιλιάδες θαλασσοπούλια λικνίζονταν στην φουσκοθαλασσιά, ενώ άλλα έκαναν την κατάμαυρη λάβα των βράχων να φαντάζει σαν παγόβουνο. Δυστυχώς το λιγοστό φως και η βαριά συννεφιά δεν επέτρεψαν αξιοπρεπείς φωτογραφίες. Μερικοί από τους πληθυσμούς των πουλιών εδώ είναι οι μεγαλύτεροι στον κόσμο όπως οι θαλάσσιοι παπαγάλοι (Φρατερκούλη η αρκτική – puffin ) και οι ροζοπόδαρες χήνες (pinkfooted geese) Η βόρεια και η βορειοδυτική Ισλανδία είναι ο τόπος αναπαραγωγής πολλών ειδών αρκτικών αποδημητικών πουλιών πριν αυτά φύγουν για πιο ζεστούς χειμώνες στα νότια.

Η Ισλανδία αποικήθηκε από την Σκανδιναβική χερσόνησο κατά την περίοδο εξάπλωσης των Βίκινγκς και οι σημερινοί απόγονοί τους μιλούν την δική τους γλώσσα, τα Ισλανδικά που ανήκουν στο σκανδιναβικό κλάδο της γερμανικής ομάδας γλωσσών. Λόγω της απομόνωσης τους πρώτους αιώνες η γλώσσα ελάχιστα άλλαξε, είναι ένα πραγματικό απολίθωμα της αρχαίας γλώσσας των Βίκινγκς. Οι Ισλανδοί καυχιόνται για την πλούσια λογοτεχνική παράδοσή τους που έχει τις ρίζες στον Μεσαίωνα, το σκανδιναβικό έπος που θεωρείται σημαντική πτυχή της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Σήμερα οι Ισλανδοί μπορούν να διαβάσουν το πρωτότυπο χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία. Άλλωστε είναι λαός μορφωμένος, μιλούν όλοι Αγγλικά και το βιοτικό τους επίπεδο είναι ανώτερο του μέσου Ευρωπαϊκού.

Αυτό που θα εντυπωσιάσει έναν ξένο σ’ αυτή την απομονωμένη γωνιά της γης είναι η μοναδικότητα της Ισλανδικής φύσης. Η απεραντοσύνη του άδενδρου τοπίου, η ηρεμία των αχανών εκτάσεων, η αντάρα του ωκεάνιου παφλασμού, ο ορυμαγδός των μυρίων καταρακτών, τα άγουρα βουνά που ο ζωγράφος για να τα αποδώσει πρέπει να ξεχάσει τις καμπύλες των βουνών μας και να σέρνει μόνο ευθείες. Και πάνω απ’ όλα η διαύγεια της ατμόσφαιρας, απουσία σκόνης στο μέσο του ωκεανού και ένα μόνιμα υγρό έδαφος, λίγο να σηκωθούν ψηλά τα σύννεφα και η ορατότητα πλέον των 120 χιλιομέτρων είναι γεγονός. Μόνο όσοι ανεβαίνουν συχνά στα βουνά ξέρουν πόσο σπάνιο είναι να αντικρίζεις από τις κορυφές της Πίνδου τον Άθω.

Αψηφήστε τον θυελλώδη άνεμο, την στροβιλώδη βροχή, τις έξι ώρες πτήσης, την γειτνίαση με τον βόρειο πόλο, την εξωφρενική ακρίβεια και ελάτε, εάν σας δοθεί ποτέ η ευκαιρία, σ’ αυτό το βροχονήσι.

Στην Ισλανδίαν βρέθηκα στα πλαίσια εκπαιδευτικού προγράμματος χρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μαρολαχάκης Μάριος

Have your say